Özet

Sınır anlaşmazlığı ve nehir ulaşımının düzenlenmesine dair problemlerle kendini gösteren Şattü'l-Arap sorununun ilk ortaya çıkışı 16. yüzyıla dayanmaktadır. 20. yüzyılın ilk çeyreğinde emperyal devletler arasındaki çıkar çatışmalarının kızışması sonucu Şattü'l-Arap sorunu da uluslararası bir sorun olarak suni bir şekilde gündeme oturtulmuştur. Söz konusu devletlerin bölgeye müdahil olmalarının yanı sıra bölgenin jeostratejik ve coğrafi yapısı da sorunun gündeme oturmasına dayanak oluşturmuştur. Osmanlı ve İran devletleri döneminde ortaya çıkarılmış olan bu soruna dair bu iki devlet arasında bir çok anlaşma imzalanmıştır. Fakat Birinci Dünya Savaşı yapılan tüm bu anlaşmaları geçersiz kılmış, böylece 20. yüzyılın ilk yarısından arda kalan bu sorunlar 21. yüzyılda Şattü'l-Arap sorununun sürekli gündemde kalmasının ana nedenini oluşturmuştur. Modern dönemde de sorun İran ve Irak devletleri arasında sıkıntı yaratmaya devam etmiş ve bölgeye emperyal devletlerin müdahaleleri de yine eksik olmamıştır. Bu doğrultuda sorunun çözümüne yönelik iki anlaşma daha imzalanmışsa da geçerliliklerini uzun süre koruyamamışlardır. Şattü'l-Arap sorunu nedeniyle iki devlet arasında yaşanan gerginlik nihayet 1980 senesinde İran-Irak Savaşı'nın patlak vermesine neden olmuştur. 2003 yılında Amerika'nın Irak'ı işgaliyle başlayan süreç ise Şattü'l-Arap konusunda yeni gelişmelere gebedir

Anahtar Kelimeler: Ortadoğu, Şattü'l-Arap, İran, Irak, Osmanlı İmparatorluğu.

THE QUESTION OF SHATT AL ARAB FROM PAST TO PRESENT

Abstract

The appearence of Shatt Al Arab question which can be defined as the border conflicts and the problems about aranging river transportation goes back to 16 th century. It has been artificially internationalized as a consequence of growing interest of imperial powers in the region in the early 20 th century. Besides the above mentioned involvement of the regarding states in the region, geostrategical and geographical structure of the region played an important role in the currency of the question. Several protocols were signed between the Ottoman Empire and Iran who have witnessed the creation of this problem in their times. However, the nullification of those agreements by the break of World War I constituted the main reason of the revitalization of Shatt Al Arab question inherited from the first half of the twentieth century. The question continued to be a basic problem for Iran and Iraq in the modern era and constituted the basic pretext for the intervention of imperial powers in the region. In this respect, two more solution-oriented protocols have been signed but none of them kept its validity for a long time. The tension deriving from the question of Shatt Al Arab between Iran and Iraq ultimately led to the break of Iran-Iraq war in 1980. The era which started with the American occupation of Iraq in 2003 seems to give birth to new events.

Key Words: Middle East, Shatt Al Arab, Iran, Iraq, Ottoman Empire.